Kayıp bir dilin yeniden çözülmesi hangi yöntemlerle yapılır?

Çok eski insanlar taşlara, kil tabletlere ya da papirüslere yazı yazmış. Ama zamanla o dili konuşan kimse kalmayınca, o yazı bir bilmece gibi kalmış. Bilim insanları bu bilmeceyi çözmek için dedektif gibi çalışır.

En iyi yöntem, aynı yazının bilinen bir dilde de yazıldığı bir taş ya da tablet bulmaktır. Böyle bir taş bulunursa, iki dili yan yana karşılaştırıp hangi işaretin hangi anlama geldiği anlaşılır. Rosetta Taşı tam olarak böyle işe yaramış.

Başka bir yöntem de işaretleri saymaktır. Bir yazıda çok az işaret varsa bunlar harf olabilir. Çok fazla farklı işaret varsa bunlar hece ya da kelime olabilir. Yazının nerede bulunduğu da önemli bir ipucudur; bir mezarda bulunan yazı genelde ölen kişiyle ilgilidir.

Bugün bilgisayarlar da yardım ediyor. Bilgisayarlar binlerce işareti hızlıca karşılaştırıp tekrar eden kalıpları bulabiliyor. Yine de bazı yazılar, örneğin Indus yazısı, hala tam olarak çözülemedi.